از شادی در خیابان تا مقاومت در میدان

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی،  «ایرانِ امروز و ان‌شاءالله فردا، همان ایرانِ روز بیست‌وسوم خرداد و بیست‌وچهارم خرداد است که مردم آمدند خیابان‌ها را پُر کردند و علیه صهیون ملعون و آمریکای جنایتکار شعار دادند... این اتحاد ملی، این یکپارچگی مردم همچنان وجود دارد و وجود خواهد داشت.»
این بخشی از سخنان رهبر شهید انقلاب پس از غدیر ۱۴۰۴ است؛ روزهایی که تنها یک روز از آغاز جنگ گذشته بود و بسیاری تصور می‌کردند خیابان‌ها خالی بماند. اما میلیون‌ها نفر آمدند؛ نه برای یک تجمع سیاسی و نه برای یک راهپیمایی رسمی، بلکه برای جشنی که در چند سال، از یک مناسبت مذهبی به یکی از بزرگ‌ترین جلوه‌های حضور اجتماعی مردم ایران تبدیل شده بود.
شاید هیچ تصویری بهتر از غدیر ۱۴۰۴ نتواند جایگاه امروز مهمونی کیلومتری غدیر را توضیح دهد؛ رویدادی که از دل یک ایده فرهنگی متولد شد، اما در ادامه راه به بستری برای شادی اجتماعی، مشارکت مردمی، همبستگی ملی و نمایش سرمایه اجتماعی ایرانیان تبدیل شد.

ماجرای یک ایده؛ وقتی شادی به خیابان آمد
مهمونی کیلومتری غدیر از دل یک نیاز اجتماعی متولد شد؛ نیاز به تجربه‌ای فراگیر از شادی جمعی در جامعه‌ای که سال‌ها در برگزاری آیین‌های مذهبی و مناسک سوگواری، الگوهای کم‌نظیری از مشارکت مردمی را به نمایش گذاشته بود اما در حوزه جشن‌ها و مناسبت‌های شادی‌آفرین، کمتر شاهد شکل‌گیری یک اجتماع گسترده و ملی بود.
ایده اصلی ساده اما متفاوت بود؛ غدیر تنها در قالب مراسم‌های محدود، سالن‌ها یا برنامه‌های رسمی برگزار نشود، بلکه خیابان به صحنه جشن مردم تبدیل شود؛ جایی که مردم صرفاً مهمان نباشند، بلکه خود میزبان جشن باشند. بر همین اساس، هیئت‌های مذهبی، مساجد، گروه‌های مردمی و خیران در کنار یکدیگر قرار گرفتند تا الگویی تازه از مشارکت اجتماعی را رقم بزنند.
مهمانی بزرگ غدیر که در سال‌های اخیر با شکوهی فزاینده برگزار شده، اگرچه از حمایت و همراهی مجموعه‌هایی همچون سازمان تبلیغات اسلامی، شهرداری‌ها و دیگر نهادهای عمومی برای تأمین زیرساخت‌ها بهره برده است، اما ستون اصلی آن را خود مردم تشکیل می‌دهند و همین ویژگی، مهمونی غدیر را به یکی از مردمی‌ترین رویدادهای سال‌های اخیر تبدیل کرده است.

نخستین تجربه این ایده در ۲۷ تیرماه ۱۴۰۱ و در خیابان ولیعصر(عج) تهران، حدفاصل چهارراه ولیعصر تا پارک‌وی شکل گرفت. کمتر کسی تصور می‌کرد جشنی که برای نخستین‌بار برگزار می‌شود، بتواند میلیون‌ها نفر را به خیابان بکشاند، اما حضور حدود ۳ میلیون نفر نشان داد جامعه ایرانی از ظرفیت بالایی برای تجربه شادی‌های جمعی برخوردار است. ۶۰۰ نهاد و مجموعه مردمی در برگزاری آن نقش داشتند، ۲ میلیون وعده غذا و میان‌وعده میان مردم توزیع شد، ۱۱۰ هزار اسباب‌بازی به کودکان اهدا شد و ۴۰ مجموعه شهربازی در طول مسیر به فعالیت پرداختند.
در واقع غدیر ۱۴۰۱ بیش از آنکه صرفاً یک جشن مذهبی باشد، آغاز یک تجربه جدید اجتماعی بود؛ تجربه‌ای که تلاش می‌کرد «نشاط اجتماعی» را در کنار «هویت دینی» و «مشارکت مردمی» تعریف کند. در این الگو، خانواده‌ها، کودکان، نوجوانان و جوانان هر یک سهمی از جشن داشتند و خیابان برای ساعاتی به فضایی مشترک برای شادی، گفت‌وگو، همدلی و حضور اجتماعی تبدیل می‌شد.

یک جشن ملی متولد شد
موفقیت نخستین دوره باعث شد مهمونی غدیر تنها یک تجربه مقطعی باقی نماند. یک سال بعد، این رویداد نه‌تنها در تهران گسترش یافت بلکه به بسیاری از شهرهای کشور نیز رسید. انتقال مسیر برگزاری به محور میدان امام حسین(ع) تا میدان آزادی در ۱۶ تیرماه ۱۴۰۲،، عملاً مهمونی غدیر را وارد مرحله‌ای تازه کرد؛ مرحله‌ای که در آن این جشن از یک برنامه شهری به یک جریان اجتماعی در مقیاس ملی تبدیل شد.
در سال ۱۴۰۲ حدود ۴ میلیون نفر در تهران در این مراسم حضور یافتند و ۲۳۰۰ موکب مردمی در طول مسیر به مردم خدمت‌رسانی کردند. اما اهمیت ماجرا تنها به تعداد شرکت‌کنندگان محدود نمی‌شد. ۴۳۴ هزار بانی خیر در تأمین هزینه‌های مراسم سهیم بودند، ۴ هزار مربی، استاد دانشگاه و فعال فرهنگی برای کودکان و نوجوانان برنامه اجرا می‌کردند و یک میلیون جلد کتاب که با مشارکت مردمی چاپ شده بود میان کودکان توزیع شد. همچنین ۲۴ مرکز استان و ۷۰ شهرستان نیز میزبان مهمونی غدیر شدند.
در حقیقت، مهمونی غدیر آرام‌آرام به بستری برای بروز یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در ایران تبدیل شد؛ یعنی مشارکت داوطلبانه مردم برای خلق یک تجربه مشترک. مردمی که نه برای دریافت خدمت، بلکه برای خدمت‌رسانی، میزبانی و سهیم شدن در یک رویداد جمعی به میدان می‌آمدند.

غدیر در روزهای داغ سیاست
تا سال ۱۴۰۳، مهمونی کیلومتری غدیر دیگر صرفاً یک جشن مناسبتی نبود. این رویداد به شبکه‌ای گسترده از همکاری‌های مردمی تبدیل شده بود که از تهران تا صدها شهر امتداد پیدا می‌کرد. حتی برگزاری آن در برخی کشورهای برزیل، هند، پاکستان، لبنان و افغانستان نیز نشان داد که این الگو در حال تبدیل شدن به یک تجربه فراملی است.
در همان سال، کشور در فضای خاص ناشی از شهادت آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی و برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری قرار داشت، اما مهمونی غدیر نه‌تنها تحت تأثیر این شرایط قرار نگرفت، بلکه با مشارکت گسترده‌تر مردم برگزار شد. 
در ۵ تیرماه ۱۴۰۳، بیش از ۳۰۰ شهر کشور شامل ۳۰ مرکز استان میزبان این جشن شدند و مجموع مسیرهای برگزاری در شهرهای مختلف به ۳۰۰ کیلومتر رسید. در تهران ۲۲۰۰ موکب فعال شدند و ۶۰۰ موکب دیگر نیز در انتظار خدمت‌رسانی بودند. ۱۵ هزار دیگ نذری در سراسر کشور بار گذاشته شد و حدود ۶۰۰ هزار نفر تنها در تهران برای برگزاری این مراسم مشارکت مالی داشتند. تعداد شرکت‌کنندگان در پایتخت نیز به حدود ۵ میلیون نفر رسید.
شاید مهم‌ترین دستاورد سه سال نخست مهمونی غدیر همین باشد؛ شکل‌گیری یک تجربه فراگیر از «شادی اجتماعی» که در آن مردم، خود طراح، مجری و میزبان هستند. تجربه‌ای که توانست در کنار کارکرد مذهبی خود، به بستری برای تقویت همدلی، مشارکت مردمی، نشاط اجتماعی و سرمایه فرهنگی جامعه تبدیل شود؛ ظرفیتی که در سال‌های بعد و به‌ویژه در روزهای پرالتهاب جنگ، اهمیت آن بیش از پیش آشکار شد.

غدیر؛ نخستین پاسخ مردمی به جنگ
اما نقطه عطف مهمونی کیلومتری غدیر را باید در سال ۱۴۰۴ جست‌وجو کرد.
یک روز پیش از برگزاری مراسم، حمله رژیم صهیونیستی به کشور و شهادت جمعی از فرماندهان، دانشمندان و شهروندان ایرانی، فضای عمومی کشور را دگرگون کرد. بسیاری تصور می‌کردند برگزاری چنین مراسمی در آن شرایط ممکن نباشد؛ اما نتیجه کاملاً متفاوت بود. راهپیمایی غدیر ۱۴۰۴ با شعار «ایران؛ ذوالفقار علی» برگزار شد و به نخستین اجتماع بزرگ مردمی در واکنش به آغاز جنگ تبدیل شد.
حدود سه میلیون نفر در تهران و ۱۱ میلیون نفر در دیگر شهرهای کشور در این مراسم حضور یافتند. ۱۳ هزار موکب مردمی در سراسر کشور به مردم خدمت‌رسانی کردند.
حجت‌الاسلام محمد قمی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، امسال با بازخوانی آن روزها گفت:«پارسال که روز دوم جنگ نظامی بود، مردم با آن عظمت به میدان آمدند و معلوم شد ایرانی‌ها پای مکتب امیرالمؤمنین(ع) از چیزی نمی‌ترسند.» او همچنین با اشاره به روایتی از شهید امیر موسوی افزود:«روز اول جنگ دوازده‌روزه، آقای شهید فرموده بودند برای روز غدیر صبر کنید و پس از پایان اجتماعات غدیر، ضربه محکم را به اهداف دشمن وارد کنید.»
قمی تأکید کرد:«جشن غدیر در محاسبات و نقشه جنگ ما بوده است.» و در عین حال یادآور شد:«دستگاه‌هایی که توفیق داشتند خادم بودند و اصل کار مردمند.»

۱۴۰۵؛ «بیعت در امتداد بعثت»
اگرچه غدیر ۱۴۰۴ نخستین اجتماع بزرگ مردمی در روزهای آغاز جنگ بود، غدیر ۱۴۰۵ را می‌توان امتداد همان روحیه ایستادگی و حضور اجتماعی دانست؛ حضوری که در ماه‌های گذشته بارها خود را در عرصه عمومی نشان داده است.
در ماه‌های اخیر، مردم بارها نشان داده‌اند که مشارکت اجتماعی برای آنان صرفاً محدود به شرایط بحرانی نیست. اجتماعات خودجوش، آیین‌های مردمی، مراسم‌های یادبود و حضور مستمر در میادین و فضاهای عمومی شهرها، بخشی از همان سرمایه اجتماعی بود که در روزهای سخت جنگ خود را آشکار کرد و پس از آن نیز از میان نرفت. بسیاری از ناظران اجتماعی معتقدند آنچه امروز در خیابان‌های شهر دیده می‌شود، استمرار همان حس مسئولیت جمعی و تعلق ملی است که در بزنگاه‌های حساس کشور، مردم را کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
در چنین فضایی، مهمونی کیلومتری غدیر امسال تنها یک جشن مذهبی نبود؛ بلکه به صحنه‌ای برای نمایش دوباره همبستگی اجتماعی و روحیه مقاومت مردم تبدیل شد. مهمونی کیلومتری غدیر با شعار «بیعت در امتداد بعثت» برگزار شد؛ شعاری که بر تداوم مسیر ولایت و پیوند میان رسالت پیامبر اکرم(ص) و واقعه غدیر تأکید دارد.
امسال نیز خیابان‌های تهران بار دیگر میزبان جمعیت عظیمی از خانواده‌ها، جوانان و کودکان بود. مسیر میدان امام حسین(ع) تا میدان آزادی با استقرار ۲۵۰۰ موکب مردمی، به بزرگ‌ترین ضیافت مردمی کشور تبدیل شد؛ موکب‌هایی که خدمات فرهنگی، مشاوره‌ای، پذیرایی و برنامه‌های متنوع خانوادگی را به مردم ارائه کردند. در بیش از ۱۰ نقطه اصلی مسیر نیز استیج‌های فرهنگی و هنری برپا شد و صدها گروه مردمی در اجرای برنامه‌ها مشارکت داشتند.
یکی از جلوه‌های ویژه مهمونی امسال، برپایی بزرگ‌ترین شهربازی خیابانی جهان بود؛ مجموعه‌ای با وسعتی نزدیک به ۳۰ هکتار که با ده‌ها قلعه بادی بزرگ، استخرهای توپ غول‌پیکر و صدها غرفه تفریحی و فرهنگی، فضایی کم‌نظیر برای کودکان و خانواده‌ها فراهم کرد. گستره این مجموعه به اندازه‌ای بود که از آن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین فضاهای تفریحی موقت جهان یاد شد.
همزمان در سراسر کشور نیز ۲۰ هزار دیگ غذای نذری بار گذاشته شد و هزاران گروه مردمی در قالب فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی، امدادی و خدماتی به میدان آمدند؛ تصویری که نشان می‌داد مهمونی غدیر همچنان بیش از آنکه یک برنامه سازمانی باشد، یک حرکت اجتماعیِ متکی بر مشارکت مردم است.
شاید مهم‌ترین ویژگی غدیر امسال، حضور مردمی باشد که در ماه‌های گذشته بارها نشان داده‌اند در بزنگاه‌های مختلف، از میدان‌های مقاومت تا میدان‌های همدلی، کنار یکدیگر می‌ایستند. به همین دلیل، مهمونی کیلومتری غدیر دیگر تنها یک جشن مناسبتی نیست؛ روایتی از جامعه‌ای است که در روزهای سخت، انسجام خود را حفظ کرده و در روزهای جشن نیز همان همبستگی را در قالب شادی جمعی، خدمت‌رسانی و حضور اجتماعی به نمایش می‌گذارد.
 

منبع: شبستان