دیوارنگاره | ۴۴ ديوارنگاره ميدان‌هاي فلسطين و انقلاب در سال ۱۴۰۴ چه گفتند و چه بازتابي داشتند؟

ديوارنگاره‌ها در تهران پس از انقلاب، از پوشش نماهاي سيماني فراتر رفته و به ابزاري براي بيان شعارها و ارزش‌ها تبديل شده‌اند. در سال ۱۴۰۴، ۴۴ ديوارنگاره جديد در ميادين انقلاب و فلسطين رونمايي شد که علاوه بر انتقال پيام‌هاي انقلابي و ميهني به مخاطبان داخلي، بازتاب جهاني نيز داشته و مورد توجه رسانه‌هاي خارجي قرار گرفته‌اند. اين ديوارنگاره‌ها، به ويژه در جريان جنگ ۱۲ روزه و پيش از آغاز جنگ رمضان، با محتواي خود توجه رسانه‌هاي غربي، عربي و عبري را جلب کردند.

ديوارنگاره‌ها، نمادهايي شهري هستند كه عمدتا براي پوشاندن نماهاي زمخت سيماني ديوارهاي بلند ساختمان‌ها در دنيا مورد استفاده قرار مي‌گيرند اما تهران پس از انقلاب اسلامي، عمدتا از آن براي بيان شعارها و ارزش‌ها استفاده مي‌كند؛ چنان كه تا سال‌ها نقاشي‌هايي از شهدا آذين‌بخش ديوارهاي شهر بود. چند سالي است كه با ظرفيت فناوري‌هاي روز، چند معبر اصلي پايتخت صاحب ديوارنگاره‌هايي شده‌اند كه براساس اقتضائات روز، پيام‌هايي انقلابي و ميهني به رهگذران مي‌دهند. ديوارنگاره ميدان وليعصر (عج) كه سازمان اوج متولي آن به حساب مي‌آيد، يكي از آنهاست كه بسيار ديده شده و مورد پيگيري قرار مي‌گيرد اما مهم‌تر از آن، دو ديوارنگاره ميدان انقلاب اسلامي و ميدان فلسطين هستند كه هر دو ذيل نظر موسسات تابع سازمان تبليغات اسلامي فعاليت دارند و مهم‌تر آن كه ديوارنگاره ميدان فلسطين ديوار ساختمان اصلي خود سازمان تبليغات را مي‌پوشاند. اين دو ديوارنگاره علاوه بر آن كه به مخاطبان داخلي پيام‌هاي خاصي ارائه مي‌دهند، در بزنگاه‌هايي مورد توجه رسانه‌هاي خارجي نيز قرار گرفته و بازتابي جهاني پيدا مي‌كنند؛ ناظر بر اين كه هم در جنگ تحميلي 12 روزه و هم پيش از آغاز جنگ رمضان، چندين و چند محتواي متني و تصويري در رسانه‌هاي غربي و عربي و بخصوص عبري منتشر شد. 44 ديوارنگاره در سال 1404 در ميدان‌هاي انقلاب و فلسطين رونمايي شدند كه هركدام حاوي پيام‌هايي ارزشمند بودند. در ادامه ضمن تحليل محتواي اين ديوارنگاره‌ها، بازتاب جهاني برخي از آنان را نيز مرور كرده‌ايم.

ديوارنگاره ميدان فلسطين تهران

اواخر ارديبهشت ماه سال 1399 و همزمان با روز قدس، براي نخستين بار از ديوارنگاره حدودا 200 متر مربعي ميدان فلسطين تهران با نقشي از سردار شهيد قاسم سليماني با چفيه‌اي فلسطيني رونمايي شد و در اين سال‌ها اين ديوارنگاره با طرح‌هاي ضد صهيوني خود به شهرت جهاني رسيده است. 
بد نيست بدانيد كه در دوره پهلوي، سفارت اسرائيل در ايران در خيابان فلسطين فعلي و كمي پايين‌تر از ميدان واقع بود كه با پيروزي انقلاب، اين محل سفارت فلسطين شد و خيابان و ميدان آن هم كه «كاخ» ناميده مي‌شد، به « فلسطين» تغيير نام يافت. از اين نظر است كه از همان زمان تاكنون، عمده تظاهرات و مراسمي كه براي حمايت از مردم مظلوم فلسطين يا محكوميت جنايت‌هاي صهيونيست‌ها برپا مي‌شود در اين ميدان به انجام مي‌رسد و اين موضوع حساسيت و اهميت ديوارنگاره ميدان فلسطين را بيشتر نمايان مي‌كند. نصب روزشمار نابودي رژيم صهيونيستي براساس پيش‌بيني رهبر شهيد انقلاب در اين ميدان نيز يكي ديگر از مواردي است كه توجه‌ها را به اين محل جلب مي‌كند؛ چه آن كه در جريان جنگ تحميلي 12 روزه، اين روزشمار مورد هجوم پهبادي قرار گرفت اما خطا رفت و به نتيجه نرسيد.
در طول سال 1404 و روي ديوار غربي ساختمان شهيد شيرازي سازمان تبليغات اسلامي واقع در ميدان فلسطين تهران، 22 ديوارنگاره با طرح‌هاي مختلف، حاوي پيام‌هايي چند زبانه و با ماندگاري‌هاي متفاوت، نقش بست كه پيام همگي آنها بلااستثناء به رژيم صهيونيستي ارتباط داشت؛ عمده اين طرح‌ها به شكست‌هاي اين رژيم اشاره مي‌كرد يا حامل پیام‌های تهدیدآمیز نظامی و سیاسی بود. از ياد نبريم كه در اين سال دو بار رژيم صهيونيستي با حمايت و حضور آمريكاي جنايتكار به خاك ميهم‌مان هجوم آورد و جمعي از بهترين مسئولان و فرماندهان و مردمان شريف اين مملكت را به شهادت رساند. براي همين بخشي از پيام‌هاي اين ديوارنگاره در سال 1404 به تهديد دشمن و شكست نهايي او و همدستي آمريكا و رژيم صهيونيستي اشاره داشت. در بين كشورهاي محور مقاومت، نيز باتوجه به فعاليت درخشان يمني‌ها، سهم اين كشور در ديوارنگاره ميدان فلسطين در اين سال بيشتر بود و خنجر يمني يكي از پربسامدترين المان‌‌هاي اين 22 طرح بود. 
با افزايش تنش‌هاي سياسي ميان ايران و آمريكا، در زمستان سال 1404 نمادهايي از نقش آمريكا در حمايت از رژيم صهيونيستي در طرح‌هاي ديوارنگاره ميدان فلسطين به چشم آمد. با اين حال 21 ديوارنگاره از كل 22 نقشي كه در سال 1404 در ميدان فلسطين رونمايي شد، داراي پيام و شعار به زبان عبري بود. تصويري معوج از نتانياهو و پرچم مضمحل شده اين رژيم يا ستاره فروپاشيده داوود نيز در عمده اين طرح‌ها به عنوان نماد اسرائيل به كار گرفته شدند.
از حيث ماندگاري، به طور ميانگين هر ديوارنگاره ميدان فلسطين حدود 2 هفته دوام داشت اما اين زمان ثابت نبود. ديوارنگاره‌اي كه پس از حمله موشكي يمن به فرودگاه بن‌گوريون رونمايي شد، با طرحي از اهداف روي نقشه رژيم صهيونيستي كه به شكل خنجر يمني نشانه‌گذاري شده بودند، بيش از 40 روز ماند و پس از آن با همين حدود تعداد روز ديوارنگاره «پشت هر ستاره جنايتي وجود دارد» كه به نقش حمايتي آمريكا از صهيونيست‌ها اشاره داشت، از اوايل آبان ماه، روي ديوار تداوم يافت. در مقابل، ديوارنگاره نيمه ارديبهشت با طرحي از كمال شرف، كارتونيست يمني درباره سقوط هواپيماي اف 18 آمريكا با شليك يمني‌ها و طرحي كه حوالي سالگرد 7 اكتبر درباره «كشتي صمود» روي ديوار رفت، فقط 4 و 5 روز ماندگاري داشتند.

اعداد ديوارنگاره فلسطين

95 درصد پيامي به زبان عبري داشتند. (21 مورد)
73 درصد پرچم و ستاره داوود را به عنوان نماد اسرائيل بكار گرفته بودند. (16 مورد)
50 درصد به شكست رژيم صهيونيستي در نبردهاي مختلف اشاره داشتند. (11 مورد)
28 درصد حاوي پيام تهديدآميز به دشمن صهيوني بودند. (6 مورد)
28 درصد نمادي از فلسطين و حماس داشتند.
18 درصد تصويري از بنيامين نتانياهو، نخست وزير رژيم صهيونيستي داشتند. (4 مورد)
18 درصد از نماد خنجر يمني استفاده كرده بودند. (4 مورد)
14 درصد به همكاري آمريكا با رژيم اشغالگر قدس اشاره مي‌كردند. (3 مورد)
14 درصد تصويري از سربازان شكست خورده اسرائيل را باتاب مي‌دادند. (3 مورد)
9 درصد از نقشه سرزمين‌هاي اشغالي استفاده شد. (2 مورد)

ديوارنگاره‌اي با بازتاب جهاني
در بين ديوارنگاره‌هاي ميدان فلسطين تهران، يكي بيشتر از بقيه ديده شد و بازتابي جهاني يافت؛ اين ديوارنگاره با شعار چهار زبانه «شما شروع می‌کنید، ما تمامش می‌کنیم!»، نقشه‌ای از سرزمين‌های اشغالی را نشان مي‌داد كه اهدافي روي آن مشخص شده‌اند؛ در گوشه تصویر و در کنار این طرح، عبارتی به زبان عبری نوشته شده، با این مضمون كه «در برابر بارش موشک‌ها ، این یک منطقه کوچک است!».
اين ديوارنگاره كه پيامی تهديد‌آميز برای دشمن صهيونيستی داشت مورد توجه رسانه‌های مختلف در دنيا واقع شد و آنها اين تهديد را در تحليل‌هاي خود بازتاب دادند كه نشان می‌داد پيام ديوارنگاره كاملا منتقل شده است. 
*شبکه 12 اسرائیل : این طرح، اهداف احتمالی را در سراسر بلوک «دن» نشان می‌دهد.
*شبکه کان 11 رژیم صهیونیستی: ایرانی‌ها مي‌دانند که موضوع برنامه موشک‌های بالستیک تا چه اندازه اسرائيل را نگران کرده است. 
*روزنامه جروزالم پست: مراكز تعيين شده روي نقشه اين ديوارنگاره، ستاد مرکزی ارتش اسرائيل، پایگاه اداره اطلاعات فرودگاه بن‌گورین، پادگان ارتش در گلیوت، و سایر مکان‌های استراتژیک در منطقه رانشان مي‌دهد. نقشه‌اي كه روي آن بجاي «اورشليم»، «بيت‌المقدس» ثبت شده است. 
*شبکه خارج‌نشين ایران اینترنشنال: دیوارنگاره میدان فلسطین تهدیدی برای اسرائيل است. 
*رسانه خبری «اسپرینتر پرس» استرالیا که مرکز پیشرو اخبار، اطلاعات و فناوری صنعت چاپ در این کشور است، همچنين آژانس خبری فلسطینی «شهاب‌نیوز»، روزنامه «الشرق الاوسط» چاپ لندن، الاحداث العالمیه، مجله الهدهد امارات، شبکه فلسطینی «قدس فید»، شبکه‌هاي فلسطینی «القسطل الاخباری» و «فلسطین للحوار» و همچنين مرکز مطالعات جنگ «رؤی لدراسات الحرب» در سوریه در تحليل‌هاي خود اين ديوارنگاره را به منزله تهديد جدي ايران عليه اهداف بالقوه در سرزمين‌هاي اشغالي دانستند.

دیوارنگاره میدان انقلاب اسلامي 
همزمان با سومین سالگرد شهادت سردار قاسم سلیمانی، دیوارنگاره میدان انقلاب تهران در ضلع شمال غربي اين معبر پررفت و آمد پايتخت رونمایی شد. انگار قسمت اين است كه ديوارنگاره‌هاي شهر با تصاوير شهدا و بخصوص سردار دلها، سپهبد شهيد حاج قاسم سليماني آغاز به كار كنند. ديوارنگاره ميدان انقلاب با مساحتي بالغ بر 1400 متر مربع،  بزرگترین دیوارنگاره ایران محسوب می‌شود.  
رويكرد اين ديوارنگاره ناظر بر موقعيتي كه قرار گرفته، انتقال پيام‌هاي ملي و ميهني است و «ايران» پركاربردترين كلمه در عبارت‌هاي درج شده روي اين ديوارنگاره است. فراموش نكنيم كه ميدان انقلاب تهران قلب تپنده اتفاقات، رويدادها و مراسم ملي است. مجاورت با دانشگاه تهران و يكي ازمحل‌هاي برگزاري نمازجمعه پايتخت، موجب شده اين ديوارنگاره پس زمينه تصاويري از حضور و راهپيمايي مردم در مراسم مختلف باشد. از ديگر ويژگي‌هاي اين ديوارنگاره، به‌واسطه همان مجاورت با مهم‌ترين مركز آموزش عالي تهران توجه به موضوع دانش و علم است؛ چنان كه در موقعيت‌هاي مختلف ازجمله روز دانشجو، آغاز سال تحصيلي و حتي پركاربرد شدن موضوع سانتريفيوژ براي غني‌سازي اورانيوم، طرحي با انتقال اين مفاهيم بر اين ديوارنگاره نقش مي‌بندد.
ديوارنگاره ميدان انقلاب نيز 22 بار در سال 1404 تغيير كرد. هركدام از طرح‌هاي اين ديوارنگاره ميانگين، حدود 2 هفته در معرض ديد قرار داشتند اما ماندگاري‌هاي اين ديوارنگاره‌ها نيز متغير بود. بيشترين زمان را ديوارنگاره ابتداي سال به خود اختصاص داد؛ طرحي از «زندگي با آيه‌ها» با موضوع روز قدس كه 47 روز به نمايش درآمد و پس از آن طرحي از شهداي مقاومت به مناسبت سالگرد شهادت سيدحسن نصرالله با 38 روز. طرح‌هاي 16 آذر و 12 بهمن نيز هركدام 35 روز به نمايش گذاشته شدند. درعوض، طرح 13 آبان صرفا 2 روز به نمايش گذاشته شد و سپس جاي خود را به طرح «مقابل ايران زانو مي‌زنيد» داد كه نمايش اين طرح 31 روز دوام آورد.

موضوع ديوارنگاره‌هاي انقلاب به روايت اعداد
32 درصد درباره موضوعات عام ملي
28 درصد درباره شهدا و شخصيت‌هاي ملي (6 مورد) 
18 درصد درباره جنگ و دفاع مقابل تهديد
18 درصد درباره دانش و كسب علم

واكنش‌هاي رسانه‌هاي خارجي به پيام ديوارنگاره انقلاب
اوايل بهمن 1404 و در اوج تنش‌هاي سياسي ميان ايران و آمريكا، بر دیوارنگاره میدان انقلاب تصویری نمادین از حمله به ناو هواپیمابر آمریکایی نقش بست و در مدت‌زمان کوتاهی در رسانه‌های صهیونیستی و ميان کاربران عبری‌زبان در شبکه‌های اجتماعی بازتاب يافت. 
*گاردین: این تصویر نمادین حاوی تصاویری هوایی از ناو آمریکایی است که مورد حمله قرار گرفته و در حال انفجار است و رد خون‌هایی را که از آن پراكنده شده به پرچم آمریکا شباهت دارد.
*آسوشیتدپرس: یک نماد شهری با نشانه‌های سیاسی در سطح بین‌المللی 
*سي ان ان: اگر آمریکا بخواهد اقدامی در مواجهه با ایران انجام دهد، با حملات تلافی‌جویانه ایران روبرو خواهد شد. ایران در برابر آمریکایی‌ها با موشک‌های بالستیک از خود دفاع خواهد کرد. 
*يورونیوز: این تنها یک تصویر ساده نیست که از کنارش ساده عبور کنیم، بلکه شیوه‌ای برای انتقال پیام نمادین در دل مهم‌ترین میدان پایتخت است که همواره آبستن اتفاقات تلخ و شیرین بوده است. 
*نیوزویک: نمایش یک تصویر شهری نشانه‌ای سیاسی در سطح بین‌المللی است که تصویر و نمادهای به کار رفته در آن، بار اصلی انتقال پیام را بر دوش می‌کشند.
*بی‌بی‌سی: دیوارنگاره میدان انقلاب و تمرکز بر عبارت «آن که باد بکارد، طوفان درو می‌کند»، اشاره به آن دارد که مقامات ایرانی، نمادین اعلام کرده‌اند که نسبت به هرگونه حمله آمریکا، پاسخی فوری و بی‌سابقه خواهند داد و نسبت به اقدامات اخیر آمریکا مبنی بر اعزام ناو‌های جنگی به منطقه خلیج، هشدار مي‌دهند.